Yüksek Kolesterol
Kısaca
Yüksek kolesterol, kanda kolesterol düzeylerinin normal sınırların üzerine çıkması durumudur. Özellikle LDL kolesterolün (kötü kolesterol) artması, damar duvarlarında birikime yol açarak darlarda yağlanma, kalp krizi ve felç riskini artırır.
Nedir
Kolesterol, hücreler tarafından üretilen ve kanda bulunan, hormon üretimi, sindirim ve hücre zarı oluşumundan sorumlu temel yağ türüdür. Ayrıca, kolesterol dışında kanımızda trigliserid olarak adlandırılan bir yağ çeşidi daha vardır. Kolesterol, vücudumuzun tüm hücrelerinde bulunması ve hormonların temel yapı taşını oluşturması nedeniyle sağlıklı yaşam için gerekli bir maddedir. Ancak kolesterolün belli bir seviyenin üstünde olması sağlığı tehdit eder.
Yüksek kolesterol ile birlikte, yağlar ve diğer maddeler atardamar adı verilen kan damarlarında birikebilir. Bu birikime plak denir. Zamanla daha fazla plak oluştuğunda, atardamarlar daralabilir veya tıkanabilir. Bu da atardamarlardan yeterli kan akışını zorlaştırır. Bazen bir plak parçası koparak kan pıhtısı oluşturabilir. Bu pıhtı kalp krizi veya felce neden olabilir.
Unutmamak gerekir ki kanda bulunan kolesterolün yüzde 70-80’ini vücut kendisi üretmektedir. Kolesterolün yüzde 20-30’u besinlerden alınmaktadır. Bu nedenle diyetle kolesterol alımı azaltılsa da vücut gerekli olan kolesterolü üretmektedir.
Belirtileri nelerdir
Kolesterol yüksekliğinin çoğu insanda belirtisi yoktur. Bununla birlikte, çok yüksek kolesterole sahip bazı hastalarda; göz kapakları ve çevresinde sarı yağ birikimi, eklemlerin çevresinde sarı kolesterol birikintileri olabilir.
Nedenleri
Kolesterol yüksekliği, genetik nedenlerden dolayı gelişebildiği gibi bazı faktörler de kolesterol yüksekliğine neden olabilir.
Kolesterol yüksekliğinin nedenleri şunlardır:
Bol miktarda doymuş ve/veya trans yağ içeren bir diyet
Sigara içilmesi veya sigara dumanına maruz kalınması
Fazla kilo veya obezite
Egzersiz eksikliği
Fazla alkol kullanımı
Stres ve aşırı kaygı
Şeker hastalığı ve bazı karaciğer hastalıkları
Çeşitli tedavilerde kullanılan bazı ilaçlar.
Ne zaman hekime başvurmalıyız
Doktora ne zaman görünmeliyim?
Doktorunuza düzenli kontrollerinize devam edin. Şunları bilmek isteyeceklerdir:
Kolesterol düşürücü ilacınız işe yarıyor mu?
Kolesterol düşürücü ilaçlardan herhangi bir yan etki yaşıyor musunuz?
Onların tavsiyelerine uyuyor musunuz?
Eğer ciddi bir yan etki yaşıyorsanız, doktorunuz sizi farklı bir ilaca geçirebilir. Ayrıca, kolesterol seviyenizin normal düzeyde olduğundan emin olmak için düzenli olarak kontrol etmek isteyecektir.
Tanı yöntemleri
Yüksek kolesterol sorunu olup olmadığını tespit etmenin tek yolu kanda lipid değerlerini ölçmektir. Bu teste “lipid paneli” adı verilir ve 9 ila 12 saat aç kaldıktan sonra yapılır. Alınan kan üzerinde gerçekleştirilen test sonuçlarında;
Lipid paneli, bir kan örneğinden beş farklı lipid türünü ölçer:
Düşük yoğunluklu lipoprotein (LDL) kolesterolü: Bu, "kötü kolesterol" olarak bilinen kolesterol türüdür. Kan damarlarınızda birikebilir ve kardiyovasküler hastalık riskinizi artırabilir. Sağlıklı kişilerde; 100 mg/dL'nin altında (veya şeker hastalığı olan kişiler için 100 mg/dL'nin altında).
Çok düşük yoğunluklu lipoprotein (VLDL) kolesterolü: Bu, yakın zamanda yediğiniz yiyeceklerden gelen bir kolesterol türüdür.
Yüksek yoğunluklu lipoprotein (HDL) kolesterolü: Bu, "iyi kolesterol" olarak bilinen kolesterol türüdür. Kan damarlarınızda LDL birikimini azaltmaya yardımcı olur. Kadınlarda 40mgr/dL, erkeklerde ise 50mgr/dL’nin üzerinde olması istenir.
Toplam kolesterol: Bu, genel kolesterol seviyenizdir; LDL-C, VLDL-C ve HDL-C'nin toplamıdır. 200mgr/dL’nin altında olması gerekir.
Trigliseridler: Bu, yediğimiz yiyeceklerden gelen bir yağ türüdür. Kanınızdaki aşırı miktarda trigliserid, kalp damar hastalıkları ve pankreas iltihabı ile ilişkilidir. Trigliserid düzeyi 150mgr/dl altında olması gerekir.
Tedavi seçenekleri
Kalp sağlığına uygun beslenin
Daha fazla egzersiz yapın
Sağlıklı kiloda kalın
Doymuş yağ oranı düşük gıdalar tüketin
Stres seviyenizi düşürün
Kolesterol düşürücü ilaçlar kullanın
Tütün ürünlerinden uzak durun
Yüksek tansiyon ve kan şekerinizi kontrol altında tutunuz.
Sağlıklı bireylerde istenilen yaşam tarzı değişikliği yapılmasına rağmen kan kolesterol seviyeleri halen yüksek seyrediyorsa ilaç tedavisi başlanmaktadır. Ancak herhangi bir atardamarları etkilemiş, mevcut bir kalp damar hastalığı varsa kolesterol ilaçları kan kolesterol seviyesinden bağımsız olarak (kolesterol değeri düşük olsa bile) kullanılmaktadır.
Kolesterol ilaçlarını kullanmaktaki amaç; sadece kan kolesterol seviyesini düşürmek değil, aynı zamanda atardamar tıkanıklığının ilerlemesini önlemek veya uzun vadede yağlı plakların gerilemesini sağlamaktır. Doktorunuz hastalığınıza ve kolesterol düzeyinize göre size uygun dozda gerekli ilacı reçeteleyecektir.
Nasıl korunuruz
Aşağıdakileri içeren sağlıklı bir yaşam tarzıyla riskinizi azaltabilirsiniz:
Egzersiz yapmak
Sağlıklı kiloda kalmak
Yağ oranı düşük yiyecekler tüketmek
Tütün ürünleri kullanmamak.
Tehlikeli semptomlar
Tedavinin Yan Etkileri
Her ilacın yan etkileri vardır, ancak kolesterol düşürücü ilaçların faydaları onları kullanmaya değer kılmaktadır.
En sık görülen yan etkiler:
Kabızlık veya ishal
Kaslarınızda veya eklemlerinizde ağrı
Mide rahatsızlığı
Baş ağrısı
Karaciğer enzimlerinde yükselme. Bu görülen yan etkilerin tamamı ilaç kesildikten sonra düzelebilmektedir.
Doktorunuz ilaç başlandıktan 8 ila 12 hafta sonra sizi kontrole çağıracaktır. Bu süre sonunda hem kolesterol değerlerinizde iyileşme olup olmadığına hem de herhangi bir yan etki gelişip gelişmediğini değerlendirecektir. Değerlerinizde iyileşme olmazsa, ilacın dozunu artırabilir, sizi farklı bir kolesterol düşürücü ilaca geçirebilir veya size ikinci bir ilaç reçete edebilir.
Öneriler
Kalp Sağlığına Uygun Beslenme
Sağlık danışanınız tıbbi geçmişinize ve ihtiyaçlarınıza göre size özel tavsiyelerde bulunacaklardır. İşte kalp sağlığı için bazı genel beslenme ipuçları:
Ton balığı, somon, keten tohumu, badem ve ceviz gibi omega-3 yağ asitleri (sağlıklı yağlar) açısından zengin besinleri tercih edin.
Bol bol taze meyve ve sebze tüketin; bunlar birçok besin maddesi sağlar ve genellikle lif açısından da zengindir.
Hayvansal yağlar yerine sızma zeytinyağı kullanın.
Fast-food tarzı besinler, işlenmiş, pakete girmiş birçok üründe vücudumuz için çok zararlı olan trans yağ asitleri bulunur. Bu gıdalardan kaçının.
Kırmızı et yerine yağsız tavuk veya balık tercih edin.
Yemek pişirirken tuz eklemekten kaçının ve düşük sodyumlu ürünleri tercih edin.
Palm yağı, hindistan cevizi yağı ve hidrojene yağlardan kaçının.
Yazar
SELAMİ DEMİRELLİ